• امروز یک شنبه یکم اردیبهشت  1398 

اخبار سازمان اوقاف

مطالب ویژه

خدمات غيرحضوري

سامانه شکايات

نگاهی به تاریخچة وقف در اردبیل

نگاهی به تاریخچة وقف در اردبیل

ایوب گاردین مسئول ثبت موقوفات اداره کل اوقاف و امور خیریه استان اردبیل- ...تدوین مواردی در ارتباط با وقف بعد از صدور فرمان مشروطیت (1285 هـ . ش) آغاز شده و با تشکیل وزارت فرهنگ و اوقاف در سال 1313 هـ.ش تشکیلاتی برای اوقاف تحت عنوان اداره ی کل اوقاف کشور تدوین شد که جهت رسیدگی به امور موقوفات در هر شهر اداره ای بنام اوقاف به صورت مستقل بوجود آمد پس از تأسیس استان اردبیل...

 جمعه 23 تیر 1391   1304  0      

نخستین صدقه موقوفه در اسلام زمین های «مخیریق» که مخیریق آنها را با وصیت در اختیار پیامبر (ص) گذاشت و پیامبر (ص) آنها را وقف کرد، مخیریق مردی یهودی بود که در جنگ احد مسلمان شد و در جنگ نیز شرکت کرد و به شهادت رسید. زمین های وی از هفت قطعه باغ تشکیل شده بود.
تا سال هفتم هجری کارگران پیامبر (ص) باغ ها را اداره می کردند اما در همان سال آن حضرت باغ ها را وقف کردند و سنت حسنه اسلامی وقف را تشریع نمودند، این باغ ها وقف خاص یعنی وقف بر اولاد و وقف بر بنی هاشم بود، حضرت علی (ع) نیز در مدت فرآورد به امور کشاورزی، درخت کاری و حفر قنوات و چشمه ها در اطراف مدینه مشغول می شدند و باغ ها و مزارع فراوان درست کردند، حضرت محصول باغ ها را در راه خدا به صورت زکات و صدقه واجب یا مستحب انفاق می کردند و در آخر عمل همه ی باغ ها و مزارع را وقف کردند از جمله موقوفات حضرت علی (ع) صد چشمه ی آب بود که حفرش در وقف در بین مسلمین رایج گشت، سپس از فتح اردبیل توسط سپاه مسلمین و گرویدن اهالی به دین مبین اسلام بی شک مساجد و موقوفات زیادی در این خطه پدید آمده است لیکن در جریان تغییر امراء و دست بدست شدن حکومت ها و در جریان حملات اقوام مهاجر جزء قسمتی کوچک از مسجد عظیمی که امروزه به جمعه مسجد معروف است چیزی دیگری باقی نیست و سایرعوامل طبیعی و بحران های اجتماعی نیز از عوامل محو کننده ی موقوفات بوده است.
با بسط افکار و قدرت شیخ صفی الدینی اردبیلی و فرزندانش موقوفات زیادی در اقصی نقاط کشور به آستان و بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی وقف شده است از محل درآمد این موقوفات علاوه بر مرمت و نگهداری بقعه از زوار بقعه نیز پذیرایی و همراه با فقراء شهر در هر روز دو یا سه نوبت اطعام می یافتند. از موقوفات بسیار آن دوره اینکه اثرات اندکی باقی است شاید علت امر ظهور نادر شاه پس از سقوط صفویه باشد معروف است که نادر تمامی وقف نامه ها را از بین برد و موقوفات را به صورت خاصله درآورد تا هزینه سپاه عظیم او را تأمین نماید.
اسناد متعلق به بقعه ی شیخ صفی الدینی اردبیلی که متأسفانه اکنون در موزه ها، کتابخانه ها و مجموعه های خصوصی ایران و جهان پراکنده است از کهن ترین مجموعه ی اسناد شناخته شده دوره ی اسلامی ایران است و قسمت اصلی بازمانده (حدود ششصد سند) اکنون در بخش اسلامی موزه های ایران نگهداری می شود. بیش از یکصد سند از مجموعه اسناد متعلق به بقعه ی شیخ صفی الدین اردبیلی در بایگانی سازمان مرکزی اوقاف و امور خیریه نگهداری می گردد این مجموعه اسناد دو کتاب صریح الملک به عنوان یک بایگانی وقفی متعلق به بنایی مذهبی منبعی مهم برای پژوهش وقف، تاریخ اجتماعی و اقتصادی دوره ی صفویه به شمار می آید.
نگهداری و استیفای حقوق این موقوفات نیز در دوره صفویان قابل تأمل و بررسی است در این دوره ی وزیر مخصوصی بنام مستوفی اداره امور موقوفات را در ولایات برعهده داشت و متولیان و مباشران موقوفات ملزم شده بودند که محاسبات و صورت دخل و خرج موقوفات را به دفتر موقوفات که ترد مستوفی بود ارائه بدهند تا ثبت و ضبط شود.
با گذشت چندین قرن از سقوط صفویه و اغتشاشات ناشی از تغییر حکومت ها و دست اندازی اقاوم مهاجم به کشور موقوفاتی چند در اقصی نقاط میهن اسلامی که به بقعه ی موصوف وقف شده اند هنوز خودنمایی می کنند موقوفه بیدستان قزوین و ننه خاتون اسکو از آن جمله اند.
به دلیل اغتشاشات ناشی از سقوط صفویه تا روی کارآمدن قاجاریه نه تنها سابقه ای از وقف به چشم نمی خورد بلکه اکثر موقوفات و از جمله موقوفات بقعه شیخ صفی الدین نیز بخاطر خیانت امانتداران دستخوش تملک طمع کاران و حاکمان بی ایمان شده است.
پس از استقرار طولانی حکومت قاجاریه و امنیت نسبی شهر در این دوران موقوفات بسیاری در این دوره در شهر اردبیل و حومه پدیدار و تا اکنون عمل به وقف می گردند اکثر سوابق موقوفات به ویژه موقوفات بزرگ مربوط به دوره ی قاجاریه است در دوران رژیم گذشته به دلیل ترویج فرهنگ غربی اکثر موقوفات به ویژه در قانون اصلاحات ارضی دستخوش تغییر و تبدیل شد لیکن پس از پیروزی انقلاب اسلامی و رجوع به فرهنگ غنی آیین تشیع فرهنگ وقف دوباره جان تازه گرفته و موقوفات بزرگ همانند موقوفات دوران قاجاریه (میرزا محسن مجتهد، حاج عبادلاه و حاج محمد اسماعیل) فعلاً در بین این موقوفات مشاهده نمی گرد اما موقوفات قابل ذکر فیمابین موقوفات جدید نیز وجود دارد. موقوفات خاندان سیدحاتمی و موقوفه مرحوم سیدناصرالدین مجتهد صدرانی از این جمله به شمار می آید.
شایان ذکر است که تدوین مواردی در ارتباط با وقف بعد از صدور فرمان مشروطیت (1285 هـ . ش) آغاز شده و با تشکیل وزارت فرهنگ و اوقاف در سال 1313 هـ.ش تشکیلاتی برای اوقاف تحت عنوان اداره ی کل اوقاف کشور تدوین شد که جهت رسیدگی به امور موقوفات در هر شهر اداره ای بنام اوقاف به صورت مستقل بوجود آمد پس از تأسیس استان اردبیل در سال 1372 اداره ی اوقاف و امورخیریه اردبیل به مدیریت اوقاف و امور خیریه استان اردبیل تغییرنام و در سال 1380 به اداره ی کل اوقاف و امور خیریه استان اردبیل ارتقا یافت این اداره کل اکنون در راستای انجام وظایف خود بیش از 370 موقوفه مستعمل بر 3800 رقبه را تمشئت می نماید از اقدامات شاخص صورت گرفته در چند سال اخیر می توان به احداث بیمارستان موقوفه باتمانقلیچ اشاره کرد این بیمارستان در زمینی به مساحت 26 هزار مترمربع و با زیربنای 20000 مترمربع در دست احداث است. ساختمان 16 واحدی موقوفه حاج علی خادم وطن نیز با بیش از 2400 مترمربع زیربناء و ساختمان موقوفه حاج محمدعلی (سرای کبود)واقع در محله ی پیرزرگر که به صورت تجاری و مسکونی در دست احداث است با زیربنای 2600 مترمربع از دیگر عملیات عمرانی اداره کل اوقاف امور خیریه استان اردبیل می باشد.
برچسب ها  

نظرات کاربران پیرامون این مطلب

انصراف از پاسخ به کاربر
 

آخرین اخبار